Quản lý tồn kho cho cửa hàng nhỏ không cần phần mềm đắt tiền

Bạn đã bao giờ mở kho ra và thấy một lô hàng sắp hết hạn mà mình hoàn toàn không hay biết? Hoặc khách hỏi đúng món bán chạy nhất, còn bạn phải lắc đầu vì hết từ hôm qua? Những chuyện này diễn ra gần như mỗi ngày ở các cửa hàng nhỏ. Đội ngũ chúng tôi đã đi qua không ít shop như vậy. Điểm chung hay gặp nhất là chủ shop không nắm chắc mình đang có gì trong kho. Vì thế, quản lý tồn kho hiệu quả cho cửa hàng nhỏ nên được xếp lên đầu danh sách việc cần làm, trước cả chuyện mở rộng hay chạy quảng cáo.

Hàng tồn kho đang ăn mòn lợi nhuận của bạn ra sao?

Tồn kho đơn giản là số hàng bạn đã mua về nhưng chưa bán được. Nghe thì dễ hiểu, nhưng cần nhìn kỹ hơn. Mỗi món nằm trên kệ hay trong kho là một khoản vốn đang bị giữ lại. Số tiền đó không sinh lời, trong khi hàng vẫn có thể hết hạn, hư hỏng hoặc lỗi mốt theo thời gian.

Có ba trạng thái bạn nên phân biệt rõ. Tồn dư là lượng hàng nhiều hơn mức cần, và chính nó làm vốn bị chôn. Tồn thiếu là lượng hàng ít hơn mức cần, dẫn đến mất khách và mất doanh thu ngay trong ca. Tồn chết là những món không bán được trong một khoảng thời gian dài. Với nhóm này, thường nên cân nhắc thanh lý sớm thay vì giữ thêm.

Tin tốt là cửa hàng nhỏ không bắt buộc phải có phần mềm đắt tiền mới kiểm soát được. Điều quan trọng hơn là một quy trình đơn giản, làm đều đặn mỗi ngày và mỗi tuần. Chúng tôi từng thấy một shop tạp hóa chỉ với một cuốn sổ kẻ ô và một người phụ trách rõ ràng. Sau ba tháng, họ gần như hết tình trạng cháy hàng vào giờ cao điểm. Không có công cụ thần kỳ nào ở đó, chỉ là kỷ luật ghi chép.

Vì sao cửa hàng nhỏ dễ mất kiểm soát tồn kho?

Phần lớn chủ shop nhỏ vừa bán, vừa nhập hàng, vừa lo giao hàng online. Trong guồng quay đó, việc ghi chép thường bị đẩy xuống cuối danh sách. Bạn tin rằng mình nhớ được, rằng hôm qua còn khoảng 20 hộp mì trên kệ. Nhưng sáng nay nhân viên đã lấy thêm vài hộp để bán lẻ cho khách quen, và không ai kịp ghi lại. Đến cuối tháng, con số trong đầu và số thực tế trên kệ lệch nhau khá xa.

Nguyên nhân thứ hai là nhập xuất không đồng bộ. Một nhân viên ghi phiếu đầy đủ, người khác thì quên. Có người lấy hàng từ kho sau ra quầy mà không báo lại. Sổ sách vì thế luôn chậm hơn thực tế, và mỗi quyết định đặt hàng đều dựa trên một bức tranh đã sai ngay từ đầu.

Sai lầm phổ biến nhất là nhập theo cảm tính. Thấy mẫu mới bắt mắt thì nhập ồ ạt. Thấy món cũ bán chậm vẫn nhập thêm vì sợ lỡ khách hỏi. Kết quả là kho đầy những món ít người mua, còn món chủ lực lại liên tục thiếu hụt.

Kiểm kê theo lịch, đừng đợi đến cuối năm

Kiểm kê là đếm hàng thực tế trên kệ và trong kho, rồi đối chiếu với sổ. Nhiều người hình dung đây là việc lớn làm một năm một lần, vào cuối kỳ kế toán. Với cửa hàng nhỏ, làm theo chu kỳ ngắn hơn thường hiệu quả hơn hẳn. Sai lệch được phát hiện sớm thì dễ tìm nguyên nhân hơn nhiều.

Bạn có thể chia chu kỳ theo nhóm hàng. Nhóm bán chạy nên đếm mỗi ngày, vì một sai lệch nhỏ cũng có thể gây thiếu hàng ngay trong buổi tối. Nhóm trung bình đếm mỗi tuần là đủ. Toàn bộ cửa hàng thì đếm đầy đủ mỗi tháng một lần để chốt lại sổ.

Sổ kiểm kê nên có mẫu cố định để ai cầm cũng ghi giống nhau. Các cột cơ bản gồm mã hàng, tên hàng, tồn đầu kỳ, số nhập, số xuất và tồn thực tế. Đếm xong thì đối chiếu ngay tồn thực tế với tồn trên sổ. Nếu lệch, ghi lại chênh lệch và tìm nguyên nhân trong ngày. Đừng để sang hôm sau, vì lúc đó sẽ không còn ai nhớ chuyện gì đã xảy ra.

Đặt mức tồn tối thiểu để không cháy hàng

Mức tồn tối thiểu là con số mà khi tồn kho chạm đến đó, bạn phải đặt thêm ngay. Cách tính không phức tạp. Lấy tốc độ bán trung bình mỗi ngày nhân với số ngày từ lúc đặt hàng đến khi hàng về. Sau đó cộng thêm một khoản dự phòng cho những ngày bán đột biến như cuối tuần hay dịp lễ.

Lấy một ví dụ cụ thể. Một loại nước đóng chai bán khoảng 30 chai mỗi ngày, và nhà cung cấp giao sau 2 ngày. Khi đó bạn cần ít nhất 60 chai để đủ hàng trong thời gian chờ. Cộng thêm dự phòng khoảng 10 chai, mức đặt lại hợp lý là khoảng 70 chai. Khi tồn còn chạm 70, đặt hàng ngay, đừng chờ thêm vài hôm cho chắc.

Cảnh báo cũng không cần phức tạp. Bạn có thể dán một tờ giấy nhỏ cạnh quầy, hoặc tô đỏ những món đã sát mức tối thiểu trong sổ. Nhiều chủ shop còn có thói quen mỗi sáng trước khi mở cửa, lướt qua khoảng 10 món chủ lực. Chỉ tốn vài phút, nhưng giúp tránh được khá nhiều cú cháy hàng bất ngờ giữa giờ đông khách.

Bảng theo dõi tồn kho bạn làm được ngay hôm nay

Bạn không cần phần mềm để có một bảng theo dõi tốt. Một bảng tính đơn giản hoặc một cuốn sổ kẻ ô là đủ dùng. Các cột tối thiểu nên có gồm mã hàng, tên hàng, đơn vị tính, tồn đầu kỳ, nhập trong kỳ, xuất trong kỳ, tồn lý thuyết (bằng tồn đầu cộng nhập trừ xuất), tồn thực tế, chênh lệch và mức tồn tối thiểu.

Cột chênh lệch là cột quan trọng nhất. Nó cho biết sổ đang lệch bao nhiêu so với thực tế trên kệ. Nếu chênh lệch lặp đi lặp lại ở cùng một món, thường là có sai sót khi ghi nhập hoặc có hao hụt chưa được ghi nhận. Khi thấy một món lệch ba tuần liền, đừng bỏ qua. Hãy đi kiểm tra quy trình quanh món đó.

Để bảng không lệch sau mỗi ca làm, hãy quy định rõ ai cập nhật và cập nhật lúc nào. Cuối mỗi ca, người trực điền số xuất vào bảng. Khi có hàng về, người nhận điền số nhập ngay tại chỗ, không dồn đến cuối ngày.

Sổ tay, bảng tính hay phần mềm?

Mỗi cách đều có chỗ hợp lý riêng, và chọn sai công cụ thường khiến người làm nản rất nhanh. Sổ tay rẻ nhất và dễ bắt đầu nhất, nhưng tra cứu chậm và khó tổng hợp khi số mã tăng lên. Bảng tính tự tính toán và lọc theo nhiều điều kiện, công sức bỏ ra vừa phải. Phần mềm quản lý kho tiện nhất khi số lượng hàng lớn, nhưng chi phí và thời gian làm quen cũng cao hơn đáng kể.

  • Sổ tay: gần như không tốn chi phí, phù hợp khi có dưới vài chục mã và chỉ một người quản lý.
  • Bảng tính: miễn phí hoặc gần như miễn phí, tự tính tồn và cảnh báo được nếu thiết lập đúng.
  • Phần mềm: tốn tiền hàng tháng hoặc mua đứt, đáng cân nhắc khi số SKU tăng nhanh, nhiều người cùng nhập xuất, hoặc sai sót lặp lại thường xuyên.

Lộ trình hợp lý thường là bắt đầu bằng sổ tay để làm quen thói quen ghi chép. Khi quy trình đã đều, chuyển sang bảng tính để tự động hóa phần tính toán. Chỉ khi cả bảng tính cũng bắt đầu quá tải thì mới nên tính đến phần mềm. Đừng đổi tất cả cùng lúc, vì rất dễ rối và mất dữ liệu giữa chừng.

Dấu hiệu cho thấy bạn cần siết tồn kho

Nếu tồn kho thực tế thường xuyên lệch so với sổ, đó là tín hiệu rõ ràng nhất. Một lần lệch có thể chỉ là sự cố. Nhưng lệch đều mỗi tuần cho thấy quy trình đang có lỗ hổng cần vá ngay.

Hàng quá hạn hoặc hết hàng bán chạy lặp lại mỗi tháng cũng là dấu hiệu cần xem lại mức tồn tối thiểu và cách đặt hàng. Khi cùng một chuyện xảy ra nhiều lần, nguyên nhân thường nằm ở quy trình chứ hiếm khi là do may rủi.

Cuối cùng, nếu vốn bị giữ trong hàng tồn nhiều hơn mức cần, bạn đang trả tiền thuê mặt bằng và tiền vốn cho những món không sinh lời. Hãy thử so sánh tổng giá trị hàng tồn với doanh thu bình quân mỗi tháng. Nếu con số tồn kho chiếm một phần lớn bất thường so với doanh thu, đó là lúc nên siết lại việc nhập hàng.

Những chỉ số tồn kho nên theo dõi mỗi tháng

Vòng quay hàng tồn kho cho biết trong một tháng hàng được bán và thay mới bao nhiêu lần. Cách tính đơn giản là lấy giá vốn hàng bán trong tháng chia cho giá trị tồn kho bình quân. Vòng quay càng cao thì vốn càng ít bị giữ trong kho. Với nhiều cửa hàng nhỏ, con số này tăng lên đáng kể chỉ sau vài tháng siết lại mức đặt hàng.

Tỷ lệ hàng chết là phần trăm giá trị hàng không bán được trong một khoảng thời gian nhất định. Tỷ lệ hết hàng là số lần bạn không có sẵn hàng để bán, tính trên tổng số lượt khách cần mua món đó. Hai chỉ số này bổ sung cho nhau: một cái cảnh báo nhập thừa, cái còn lại cảnh báo nhập thiếu.

Đừng xem các chỉ số tồn kho đứng riêng lẻ. Chúng liên quan trực tiếp đến doanh thu, lợi nhuận và nhịp vận hành hằng ngày. Nếu muốn đặt các chỉ số này cạnh những số liệu khác của cửa hàng, bạn có thể tham khảo thêm quy trình nhân bản cửa hàng thành công qua 6 bước thực chiến. Khi bắt đầu tính chuyện chuyển sổ sách sang công cụ số gọn nhẹ, đội ngũ bên mình từng hỗ trợ không ít trường hợp, và bạn có thể tham khảo thêm deploy app trả bằng VND để biết các lựa chọn chi phí thấp.

Câu hỏi thường gặp khi bắt đầu quản lý tồn kho

Cửa hàng bao nhiêu mã hàng thì nên bắt đầu quản lý bằng sổ sách có hệ thống?

Theo kinh nghiệm của đội ngũ chúng tôi, nếu cửa hàng có khoảng 30 đến 50 mã hàng bán thường xuyên, bạn nên có sổ sách có cấu trúc ngay từ đầu. Dưới con số đó, một cuốn sổ ghi chép đơn giản vẫn xoay được. Dù vậy, hãy giữ đúng một mẫu cố định để sau này dễ chuyển sang bảng tính mà không phải làm lại từ đầu.

Kiểm kê bao lâu một lần là đủ cho cửa hàng nhỏ?

Không có con số chung cho mọi nơi. Với nhóm bán chạy, đếm hằng ngày là hợp lý. Với nhóm còn lại, đếm hằng tuần là đủ. Toàn bộ kho nên được đếm đầy đủ ít nhất mỗi tháng một lần để đối chiếu lại sổ sách, tránh để sai lệch tích tụ qua nhiều tháng.

Dùng bảng tính miễn phí có đủ dùng không?

Với đa số cửa hàng nhỏ, bảng tính miễn phí là đủ. Bạn chỉ cần thiết lập công thức tính tồn lý thuyết, cột chênh lệch và định dạng màu cảnh báo. Khi bảng bắt đầu nặng, chạy chậm, hoặc nhiều người sửa cùng lúc gây xung đột dữ liệu, đó mới là lúc nên cân nhắc nâng cấp.

Làm sao biết mình đặt hàng lại quá sớm hay quá muộn?

Đặt quá sớm thì hàng tồn dư dần, vốn bị giữ lâu hơn cần thiết. Đặt quá muộn thì sẽ có những lần hết hàng giữa chừng. Hãy ghi lại ngày đặt, ngày nhận và số tồn tại thời điểm đặt. Sau vài chu kỳ, bạn sẽ thấy rõ mình đang lệch về phía nào để điều chỉnh mức tối thiểu cho phù hợp.

Nhân viên nhập xuất sai thường xuyên thì xử lý thế nào?

Đừng vội trách cá nhân. Trước hết hãy kiểm tra xem quy trình ghi chép đã đủ rõ ràng và dễ làm theo chưa. Sau đó phân công người chịu trách nhiệm cho từng khâu nhập và xuất, yêu cầu ghi ngay tại chỗ, và kiểm tra chéo định kỳ. Khi sai sót được ghi nhận và có người theo dõi, con số sai thường giảm rất nhanh.